Przedmowa do Etatyzmu w Polsce

"Etatyzm w Polsce" został opatrzony szerszą przedmową oraz dodatkowymi przypisami dopiero w 1931 roku, kiedy autor wydał tę rozprawę w zbiorze "Polityka i Gospodarstwo. Pisma Pomniejsze oraz Przemówienia 1920-1931". Wszystkie rozprawy dla własnej wygody publikuję w odcinkach, którymi są podrozdziały zorganizowane zgodnie z myślą Krzyżanowskiego, a tytułuję je samodzielnie z myślą o czytelniku - taka forma wydaje mi się bardziej przejrzysta i wpisuje się w blogową nawigację tagów. Przepisuję z uwzględnieniem dodanych później przypisów, o ile nie odwołują się do innych stron tego samego wydania - znowu w formie blogowej nie ma to najmniejszego sensu. Ten sam porządek mam zamiar zaprowadzić w odniesieniu do innych prac autora. Moje przypisy tłumaczące np. wyrażenia z francuskiego (które autor uznał za zbędne) będzie można rozpoznać po odpowiedniej adnotacji i czcionce.
Warto zauważyć, że autor wymienia tu nazwiska, które być może mogłyby być przydatną wskazówką na przyszłość przy poszukiwaniu innych polskich autorów o podobnych poglądach.
Prace prof. Adama Krzyżanowskiego przepisuję uwzględniając pisownię oryginalną zrezygnowałam tylko z pisania nazwisk rozstrzeloną czcionką, a że narzędzia tekstowe nie pozwalają na rozdzielaniu tekstu na indeks górny i dolny piszę te dodatki zwyczajnie mając na uwadze, że to też nawyk dawniejszych czasów. 
Wiem, że może być ciężko przebrnąć przez wszystkie odniesienia do wydań (zaznaczam też, że wcale nie ożywiało mnie ich przepisywanie), ale wstęp jest wart lektury. Indżoj.

        Etatyzm w Polsce (Adam Alojzy Krzyżanowski)

    W pierwszych dniach listopada 1928 r. ogłosiłem broszurę: "Bierny Bilans Handlowy" (Kraków 1928, str. VII i 101), zawierającą rozprawy: "Etatyzm w Polsce" (str. 1-64) i "Bierny Bilans Handlowy" (str. 65-101). Obecnie oddzielnie drukuję obie rozprawy. Szczęśliwym, nieprzewidywanym przeze mnie zbiegiem okoliczności ściśle równocześnie, bo także z początkiem listopada tego roku pojawiły się dwie obszerne publikacje urzędowe, wydane dla uczczenia dziesięciolecia odzyskania niepodległości, które stawiały sobie za zaanie zobrazowanie i obronę polskiego etatyzmu.
   Tygodnik "Przemysł i Handel" (obecnie "Polska Gospodarcza") wydał dzieło in 4to, zatytułowane: "Przemmysł i Handel" (Warszawa, 11-go listopada 1928 r., str XI i 574 i 554). Strona pierwsza zawiera facsimile autografu Prezydenta Rzpltej: "Jestem pewien, że tempo rozwoju gospodarczego Polski uwidocznione w w tej książce, wzmagać się będzie z każdym rokiem. J. Mościcki". Tenże sam tygodnik "Przemysł i Handel" wydał z powodu dziesięciolecia drugą książkę zbiorową, w stosunku do pierwszej, bardziej informacyjnej, więcej ideologiczną: "Zagadnienia gospodarcze Polski Współczesnej" (Warszawa 1928, str. 301). Charakter programowy m także książka, wydana przez miesięcznik "Droga": "Na froncie gospodarczym . W dziesiątą rocznicę odzyskania niepodległości" (Warszawa 1928, str.str. 442 dużej 8ki). Karta tytułowa jest ozdobiona odtworzeniem oznaki bojowej pierwszej brygady Legjonów. Autorami wymienionych dzieł zbiorowych są niemal wyłącznie wysocy urzędnicy państwa. Z pośród licznych owoczesnych publikacyj urzędowych wymieniam jeszcze książkę: ""Polityka Gospodarcza. Zagadnienia Administracji" (Warszawa 1928. Nakł. Ministerstwa Przemysłu i Handlu, str. LXIII i 477 dużej 8ki), oraz książkę: "Inwestycke, Kredyt, Konsumpcja, Eksport, Żegluga, Obrady Gospodarcze w dn. 22 i 23 lutego 1928" (Warszawa 1928, str. 311), wydaną także przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu. Prócz tego Ministerstwo również i Prezydjum Rady Ministrów wówczas ogłaszało drukiem sporo prac, z pośród których na szczególną uwagę zasługuje wybitnie etatystyczne, wielotomowe "Sprawozdanie Komisji Ankietowej badania warunków i kosztów produkcji oraz wymiany" (redaktor, sekretarz Komitetu ekonomicznego Rady Ministrów, Wojciech Jastrzębski). Prezydjum Rady Ministrów wydało w tymże samym roku 1928: "Materjały odnoszące się do działalności rządu w czasie od 15 maja do 31 grudnia 1927" (str. 655 in 4to). Później wyszedł tom, obejmujący sprawozdanie z czynności w r. 1928. Obfitość publikacyj urzędowych, których tylko część wyliczyłem, w stosunku do prywatnych jest sama przez suę dowodem etatyzmu i małej oszczędności w gospodarce publicznej.
   Bank Gospodarstwo Krajowego ogłosił w r. 1929 pracę zbiorową: "Zagadnienie Etatyzmu w Polsce. Stenogramy przemówień, wygłoszonych na zebraniach u posła Janusza Radziwiłła w dniach 12 grudnia 1928 i 10 stycznia 1929 r." (Warszawa 1929, str. 140). Zebrania te zagaiłem streszczeniem i uzupełnieniem mej rozprawy o etatyzmie. Poparł mnie p. Andrzej Wierzbicki, który ogłosił swoje przemówienie osobno pod tytułem: "Zagadnienie etatyzmu i neoetatyzmu w Polsce" (Warszwa 1929, str. 52). Współpracownicy dzieła: "Na froncie gospodarczym" podjęli się obrony zapatrywań przeciwnych. Wywody Prezesa Banku Gospodarstwa Krajowego, p. Góreckiego, pokrywały się mniej więcej z treścią rozprawy, ogłoszonej przezeń poprzednio: "Rola Banku Gospodarstwa Krajowego w życiu gospodarczem Polski Współczesnej" (Warszawa 1928, str. 41 i liczne wykresy).
   Wielce wnikliwą jest książka H. Tennenbauma: "Ośrodki dyspozycji gospodarczej w Polsce" (Warszawa 1929, str. 142). Tenże wydał w r. 1927 pracę: "Skomercjalizowana racja stanu". Senator Zagleniczny ogłosił rozprawę "Jak pracują Ministerstwa Przemysłu i Handlu u nas i zagranicą" (Warszawa 1929, str. 72, cenny wykaz literatury zagranicznej). Jeśli się nie mylę rozprawa ta jest rozszerzeniem referatu o budżecie Ministerstwa Przemysłu i Handlu. W r. 1931 ten referat w Senacie przypadł w udziale p. Karłowskiemu, który na przykładzie państwowej kopalni węgla Brzeszcze wykazywał deficytowość i szkodliwość przedsiębiorstw państwowych (v. druki senatu).
   B. Hełczyński ogłosił "Komercjalizacja przedsiębiorstw państwowych" (Warszawa, 1929, str. 104). S. Z. Szyszkowski wydał w roku następnym: "Przedsiębiorstwa państwowe w Niemczech" (Warszawa 1930, str. 136), oraz "Zagadnienia komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych" (Warszawa 1930, str. 164, obfita bibljografja). Zeszyt 1 za rok 1930 dwumiesięcznika "Przegląd Ubezpieczeniowy" zawiera rozprawę naczelnego redaktora Wł. Kozłowskiego: "Etatyzm w ubezpieczeniach". Wyszedł szereg broszur, krytykujących gospodarkę w lasach państwowych: M. Kopelman: "Nadmierny etatyzm" (Lwów, 1929, str. 48). S. Zbąski: "Sprawa Century" (Warszawa 1929, str. 60). K. Freytag: "Głos wołającego na puszczy" (Warszawa 1930, str 40). S. Drewnowski "Lasy państwowe" (Warszawa 1930, str. 16). Etatyzm w budownictwie mieszkaniowem stał się przedmiotem sporej liczby rozpraw i artykułów. Por. W. Jastrzębski: "O istocie kryzysu mieszkaniowego" (mies. "Droga", Nr 10 r. 1928). A. Laczysław: "Zdobycz robotnicza" z przedmową A Krzyżanowskiego (wydawnictwo Tow. Ekon. z. XXXVIII, Kraków 1929, str. 59). Por. także J. Schimmel: "Głód mieszkaniowy" oraz inne pisma tegoż samego autora.
   Od kwietnia 1930 r. wychodzi w Warszawie miesięcznik "Nasza Przyszłość", wydawany i redagowany przez Dra Jana Bobrzyńskiego, który zawiera szereg artykułów antyetatystycznych. Towarzystwo Ekonomiczne w Krakowie rozpoczęło druk zbiorowego dzieła "Etatyzm". Książka ta obejmie rozprawy Heydla, Lulka, Wyrobisza i Zweiga, drukowane w latach 1929-1931, oceniające ujemnie politykę etatystyczną i polemizujące z jej poplecznikami. W jej obronie wystąpił prof. Dr L. Caro:"Solidaryzm" (Nakł. Funduszu Kultury Narodowej, Lwów 1931, str 423).
   Pismo, wystosowane 3 lutego 1931 r. przez Ministra Poczt i Telegrafów do innych Ministrów, stanowi charakterystyczne świadectwo siły i napięcia polityki etatystycznej w Polsce. Minister Poczt stwierdza, że w ostatnich dwóch latach, w okresie depresji gospodarczej, ilość korespondencji urzędowej, bezpłatnie przewożonej przez pocztę, niemal podwoiła się, co zmusza zarząd poczty do powiększenia personelu. Minister Poczty uprasza Ministrów o przeciwdziałanie (P. S.).


 (kiedy przepisywałam byłam zmuszona słuchać jakiegoś reggae w lokalu, w którym przebywałam i pisałam na klawiaturze, która m. in. nie posiada już klawisza G i nie działają na niej strzałki - ale to reggae było gorsze)